İşten ne zaman ayrılmalı? Tam zamanlıya geçiş kararı

Ürünün birkaç aydır yayında. İlk ödemeler gelmeye başladı ve her sabah işe giderken aklından aynı soru geçiyor: "Bütün günümü buna versem ne kadar hızlı büyürdü?" Bu soru meşru bir soru. Ama yanlış zamanda verilen bir istifa kararı, ürünü değil seni tüketebilir.

Bu kararın herkese uyan tek bir cevabı yok. Yine de bu yoldan geçmiş insanlar şaşırtıcı derecede benzer şeylere bakmış: ne kadar birikimin var, ürün ne kadar kazandırıyor ve işler yolunda gitmezse ne yapacaksın.

Bu yazıda Hacker News tartışmalarından, Rob Walling'in MicroConf'taki basamak yaklaşımından ve Justin Jackson, Tony Dinh ve Jack Ellis gibi kurucuların kendi anlattıklarından yola çıkıyoruz. Haftalık zamanını nasıl böleceğini merak ediyorsan önce Rehber'deki Mesaiden sonra ürün yapmak yazısına bak. Burada konumuz tek bir karar: ne zaman ayrılacağın.

Önce neden ayrılmak istediğini ayır

2019'da Hacker News'te "Ask HN: Should I quit my job?" başlığını açan kişinin durumu çok tanıdık. İspanya'da bir otomotiv şirketinde proje yöneticisi. Yan projesi ayda 100 dolara yakın kazandırıyor. Beş yıl yetecek birikimi var. Ama asıl derdi, işin bütün enerjisini çekmesi.

Gelen cevapların bir kısmı "hemen bırak" diyor. Daha akıllıca olanlar ise iki soruyu birbirinden ayırıyor: Bu işten mi kaçmak istiyorsun, yoksa kendi ürününe mi koşmak istiyorsun? Bir yorumcu, işteki yorgunluğun ve mutsuzluğun istifayla birlikte kaybolmayabileceğini, aksine kötüleşebileceğini yazıyor. Bir başkası da ayda 100 doların aslında çok küçük bir sinyal olduğunu hatırlatıyor.

Bu ayrım önemli. Seni tüketen şey bu işse, çözüm kendi ürünün olmak zorunda değil. Daha az yoran bir iş, yarı zamanlı bir pozisyon ya da uzaktan çalışma da olabilir. Ürünün gerçekten senin tüm zamanını istiyorsa, o zaman aşağıdaki ölçütlere bak.

Birikim: kaç ay yeter?

İnternette en sık gördüğün sayı altı aydır. Ama 2017'deki "Ask HN: What was it like to quit your job and focus on your successful startup?" başlığında bir kurucu, altı aylık birikimin genelde yetmediğini yazıyor. Altı ay için ayrılan ve parası bitince yeniden iş arayan çok insan duyduğunu anlatıyor. Aynı başlıkta işten yeni ayrılmış biri de altı aylık bir finansal planı olduğunu, ama birikimin her ay erimesini izlemenin beklediğinden zor geldiğini ve serbest işler almaya başladığını söylüyor.

Daha uç bir örnek, 2011'de HN'de "I quit my job last March and it was a bad idea" başlığıyla paylaşılan hikâye. Yazar dört ay yetecek birikimle ayrılmış, serbest işleri tutmamış ve sonunda kirasını ödeyemez hâle gelmiş. Kendisi de çok şeyi hesapladığını düşündüğünü yazıyor.

Öbür uçta Tony Dinh var. Dinh, 2021'de tam zamanlıya geçtiğinde bankada iki yıllık birikimi olduğunu, Vietnam'da yaşadığı için gelir olmadan dört yıl bile dayanabileceğini anlatıyor.

Senin için anlamı şu: birikimini "kaç ay" olarak değil, "kaç ay boyunca ürünün hiç büyümese bile sakin kalabilirim" diye hesapla. Türkiye'de enflasyon yüzünden TL birikimin aydan aya daha az ay karşılayacak. Aylık giderini bugünün fiyatıyla değil, birkaç ay sonraki tahmini fiyatla hesapla. Kira, aidat, fatura ve sigorta gibi zorunlu kalemleri ayrı yaz.

Gelir eşiği: insanlar gerçekte nerede ayrıldı?

Gelirde sihirli bir sayı yok. Bu yoldan geçenlerin anlattıkları çok farklı noktalarda.

Tony Dinh: Ağustos 2021'de iki ürününden toplam ayda yaklaşık 500 dolar kazanıyordu. Yani gelir değil, birikim ve düşük yaşam maliyeti onu taşıdı.
Justin Jackson: "The Freedom Ladder" yazısında, ürün ya da danışmanlık gelirin seni taşıyacak hâle gelmeden işten ayrılmamayı en çok vurguladığı adım olarak koyuyor. Kendisi 2014'te ürüne değil önce tam zamanlı danışmanlığa geçmiş.
Jack Ellis (Fathom Analytics): 2020'de yazdığı yazıda Fathom'a tam zamanlı geçtiği anki rakamı paylaşmıyor. Ama eşi ve çocuğu olduğu için riski düşük tutmak istediğini, birikim yaptığını ve gelirin yeterince yükselmesini beklediğini anlatıyor.
Hacker News'ten yorumlar: 2017'deki başlıkta bir kullanıcı, ancak işletmen maaşını karşıladığında işten ayrılmanın çok iyi bir strateji olduğunu ve bunun yeterince söylenmediğini yazıyor. Başka bir kullanıcı ise kendi eşiğini finansal bağımsızlık sayısıyla aynı tuttuğunu ve yan projelerinin bu sayının üçte birinde olduğunu anlatıyor.

Bu örneklerden çıkan pratik kural: Tek bir aylık gelire değil, üst üste birkaç ayın ortalamasına ve yönüne bak. Gelir büyüyorsa ve zorunlu giderlerinin büyük kısmını karşılıyorsa, konuşmaya başlayabilirsin. Gelir yerinde sayıyorsa, tam zamanlı geçmek onu kendiliğinden büyütmeyecek.

Basamak basamak çık: tek büyük sıçrama yerine

Rob Walling'in MicroConf'ta anlattığı basamak yaklaşımı bu karar için iyi bir çerçeve. Birinci basamakta tek bir trafik kanalına dayanan küçük bir ürün çıkarıyorsun. İkinci basamakta işe yarayanı büyütüyorsun. Tek ürünle ya da birkaç küçük ürünü üst üste koyarak, ürün gelirin maaşının yerini tutana kadar devam ediyorsun. Walling bunu zamanını geri satın almak olarak anlatıyor. Yazıda örnek verilen kurucular bu geliri birkaç WordPress eklentisiyle kurmuş. Biri işinden iki eklentinin geliriyle ayrılmış.

Walling'e göre bağımsız bir SaaS üçüncü basamakta geliyor. Çünkü SaaS'ın anlamlı gelire ulaşması uzun sürüyor. İşten ayrılıp sıfırdan büyük bir SaaS'a başlamak, bu sıralamayı tersine çevirmek demek.

Justin Jackson'ın merdiveni de benzer. Önce işinde daha esnek saatler ve uzaktan çalışma kazanmış. Kazandığı vakitte bir podcast başlatmış. Sonra küçük ücretli işler denemiş, sonra danışmanlığa geçmiş, en son kendi ürünlerine. Yazıda bu sürecin yıllar aldığını açıkça söylüyor.

Türkiye'den bir örnekle düşün: İzmir'de bir lojistik firmasında çalışan bir yazılımcı, nakliyecilere yönelik küçük bir teklif hazırlama aracı yapıyor. İşten hemen ayrılmak yerine önce haftada bir gün uzaktan çalışmayı konuşabilir. Sonra yarı zamanlıya geçebilir. Tam zamanlı kararı ise aracın geliri birkaç ay üst üste kirasını ve faturalarını karşıladığında verebilir. Her basamak, bir sonrakinin riskini azaltır.

Ara yollar: yarı zamanlı, danışmanlık, serbest iş

Tam zamanlı iş ile tam zamanlı ürün arasında çok seçenek var. 2019'daki HN başlığında birkaç kişi aynı şeyi öneriyor: Mevcut işinde haftada üç ya da dört güne inmeyi konuş. Bir başkası, işi tamamen bırakmadan önce birkaç danışmanlık işi bulup kendi saatlerini kontrol edebileceğin bir düzene geçmeyi öneriyor.

Danışmanlık ya da serbest iş, Justin Jackson ve Rob Walling'in hikâyelerinde de bir köprü olarak görünüyor. Bunun bir bedeli var: müşteri işleri de enerji çeker ve ürün yine arta kalan zamana kalabilir. Ama aylık gelirin tamamen sıfıra düşmemesi, karar verirken panik yapmanı engeller.

Bir de denemeye dayalı bir yol var. 2019'daki başlıkta bir kullanıcı, istifa etmeden önce alabildiğin en uzun izni almayı öneriyor. Böylece tek başına bir düzen kurup kuramadığını görürsün. Gerçek hayatla aynı olmayacak, ama kendi kendini yönetip yönetemediğine dair fikir verecek.

Ayrılmadan önce bir geri dönüş planı yaz

Bu yazıdaki başarılı örneklerin ortak noktası bir B planı. Tony Dinh'in planı basitti: işler yolunda gitmezse yeniden tam zamanlı bir işe dönecekti. Jack Ellis, zamanını riske atmaya razı olduğunu ama finansal güvenliğini riske atmak istemediğini yazıyor.

Planın şu soruları cevaplasın:

Hangi tarihte ya da birikim hangi seviyeye düştüğünde yeniden iş aramaya başlayacaksın?
Bu tarihe kadar ürün hangi gelire ulaşmazsa planı değiştireceksin?
İş piyasasında ne kadar sürede yeni iş bulabilirsin? Bunu tahmin etmek için şimdiden birkaç görüşmeye girmek fena fikir değil.

2019'daki HN başlığında bir kullanıcı kendine altı ay süre vermeyi ve bunu çevresine söylemeyi öneriyor. Bir başkası bu tür "n ay" önerilerinin fazla genel olduğunu itiraz ediyor. İkisi de haklı. Süreyi kendi birikimine ve ürününün hızına göre belirle, ama mutlaka yazılı bir tarih koy.

Riskler: kimsenin anlatmadığı taraf

Bu tür tartışmalarda dikkat etmen gereken bir şey var: hayatta kalma yanılgısı. 2017'deki başlıkta bir kullanıcı, sadece başarılı olanlara nasıl hissettiklerini sormanın bu yanılgıya yol açtığını hatırlatıyor. Aynı başlıkta iki kez ayrılıp ikisinde de başaramayan, birikimini kaybeden ama pişman olmadığını söyleyen biri de var. İki seferde de yeniden iş bulmakta zorlanmamış.

Riskler sadece para değil:

Düzen kaybı: 2019'daki başlığı açan kişinin en büyük korkusu, tek başına bir rutin kuramamaktı. Bu gerçek bir risk. Rehber'deki Yalnız üretmenin tuzakları yazısı bunu ayrıntılı anlatıyor.
Bitmeyen yük: Jack Ellis, SaaS işletmenin beklediğinden zor olduğunu, destek, muhasebe, uyumluluk ve pazarlama gibi işlerin de sana kaldığını yazıyor.
Haklar ve sigorta: Türkiye'de işten ayrılmak sigorta, sağlık güvencesi ve tazminat haklarını etkileyebilir. Bu konularda karar vermeden önce bir mali müşavire ya da iş hukukçusuna danış. Bu yazı hukuki ya da mali tavsiye değildir.

Bu hafta yapılacak

Aylık zorunlu giderlerini tek tek yaz ve toplamını önümüzdeki altı ayın tahmini fiyatlarıyla güncelle.
Birikimini bu toplama bölerek gerçek runway'ini, yani kaç ay dayanabileceğini hesapla.
Ürününün son üç aylık gelirini yan yana koy ve yönüne bak: büyüyor mu, yerinde mi sayıyor?
Bir tarih ve bir gelir eşiği içeren bir sayfalık geri dönüş planını yaz.
Yöneticinle yarı zamanlı ya da uzaktan çalışma gibi bir ara basamağın mümkün olup olmadığını konuşmak için not hazırla.

Sık sorulanlar

Ürün henüz para kazanmıyorsa ayrılmak mantıklı mı?

Tony Dinh bunu düşük gelirle yaptı, ama iki yıllık birikimi ve net bir B planı vardı. Gelir yoksa, karar tamamen birikimine ve geri dönme kolaylığına dayanır. Bu durumda süreyi kısa tut ve tarihini önceden belirle.

Gelirim maaşımın ne kadarına ulaşmalı?

Herkes için tek bir oran yok. Hacker News'teki yorumlarda en sık öne çıkan görüş, ürün gelirinin zorunlu giderlerini karşılaması. Bunu bir ayda değil, üst üste birkaç ayda görmek daha güvenli.

Ailem ve çocuklarım varsa ne değişir?

Jack Ellis'in yazısı tam olarak bunu anlatıyor: aile sorumluluğu onu daha düşük riskli bir yola itti. Birikim hedefini yükselt, gelir eşiğini daha temkinli koy ve kararı evdekilerle birlikte ver.

Döviz kazanıyorsam hesap nasıl değişir?

Ürünün yurt dışından dolar ya da euro kazanıyorsa, TL giderlerin karşısında kur avantajın olabilir. Ama kur her zaman lehine hareket etmez. Hesabını iki senaryoyla yap. Tahsilat tarafı için Rehber'deki Türkiye'den yurt dışına satış yazısına bak.

Dayanak

Ask HN: Should I quit my job? — Hacker News: Ayda 100 dolarlık yan proje, beş yıllık birikim, yarı zamanlı çalışma ve uzun izinle deneme önerileri.
Ask HN: What was it like to quit your job and focus on your successful startup? — Hacker News: Altı aylık birikimin yetmeyebileceği, hayatta kalma yanılgısı ve "maaşı karşılayınca ayrıl" görüşü.
I quit my job last March and it was a bad idea — Hacker News: Dört aylık birikimle ayrılıp başaramayan bir kişinin uyarısı.
The Stair Step Approach to Bootstrapping — Rob Walling, MicroConf: Küçük ürünle başlayıp gelirle zamanı geri satın alma ve SaaS'ı üçüncü basamağa bırakma.
The Freedom Ladder — Justin Jackson: İşten ürüne yıllar süren adım adım geçiş ve sürdürülebilir gelir olmadan ayrılmama vurgusu.
My solopreneur story: zero to $45K/mo in 2 years — Tony Dinh: Ayrıldığındaki gelir, iki yıllık birikim ve işe dönme planı.
I quit my job to work full time on my startup — Jack Ellis, Fathom Analytics: Aileli bir kurucunun düşük riskli geçişi ve SaaS işletmenin zorlukları.